Avontuur en werk lijken op het eerste gezicht twee verschillende werelden. Werk draait om verantwoordelijkheid, continuïteit en resultaten. Avontuur roept juist beelden op van vrijheid, onzekerheid en het loslaten van de dagelijkse orde. Toch brengt hoogleraar Lynda Gratton die twee in haar artikel Adventure is a serious career move nadrukkelijk met elkaar in verband. Haar centrale gedachte is dat avontuur geen ontsnapping uit het werkende leven hoeft te zijn, maar juist een voorwaarde kan worden om dat leven op de lange termijn zinvol en beweeglijk te houden.
.png)
Dat idee verdient aandacht. Nu mensen langer leven en vaak ook langer blijven werken, voldoet het klassieke beeld van een lineaire loopbaan steeds minder. Een opleiding, vervolgens tientallen jaren werk en daarna een overzichtelijke pensionering: voor veel mensen verloopt het leven allang niet meer zo ordelijk. Loopbanen worden onderbroken, opnieuw ingericht of gecombineerd met zorg, scholing, ondernemerschap en vrijwilligerswerk.
De vraag is daarom niet alleen hoe we langer kunnen blijven functioneren. Belangrijker is misschien hoe we voorkomen dat een lang leven een eindeloze herhaling wordt van wat we al kennen.
Ervaring heeft een uitstekende reputatie. Terecht ook. Wie veel heeft meegemaakt, herkent situaties sneller, kan beter relativeren en beschikt vaak over een rijker beoordelingsvermogen. Maar ervaring heeft ook een minder besproken keerzijde: ze kan ons minder ontvankelijk maken voor het onbekende.
Wie ergens goed in is, heeft veel te verliezen. Niet alleen status of zekerheid, maar ook het vertrouwde gevoel van deskundigheid. Opnieuw beginner zijn kan ongemakkelijk worden. Het betekent dat je niet automatisch het antwoord weet, fouten kunt maken en afhankelijk bent van anderen.
Gratton ziet juist daarin de betekenis van avontuur. Een onbekende omgeving onderbreekt de automatische patronen die zich in de loop van jaren hebben gevormd. Wat thuis of op het werk vanzelfsprekend lijkt, blijkt opeens maar één manier van kijken of handelen te zijn.
Dat hoeft niet te betekenen dat iedereen een verre reis moet maken of zijn baan moet opzeggen. Het avontuurlijke schuilt vooral in de confrontatie met iets waarop onze gebruikelijke routine geen antwoord heeft. Dat kan een ander land zijn, maar ook een nieuwe functie, een opleiding, vrijwilligerswerk of een samenwerking met mensen die heel anders denken.
In onze samenleving wordt zekerheid sterk gewaardeerd. We worden geacht een plan te hebben, keuzes te kunnen verklaren en ons leven doelgericht in te richten. Vooral in de tweede helft van de loopbaan lijkt improvisatie minder aanvaardbaar. Wie op zijn twintigste zoekt, is nieuwsgierig. Wie dat op zijn vijftigste doet, wordt al snel gezien als rusteloos of ontevreden.
Daarmee doen we zowel het individu als de samenleving tekort.
Niet weten wat een ervaring precies zal opleveren, maakt die ervaring niet waardeloos. Juist wanneer het resultaat nog niet vastligt, ontstaat ruimte voor verrassing. Een onverwachte ontmoeting, een tijdelijke omweg of een taak die aanvankelijk niet bij iemand lijkt te passen, kan een andere richting zichtbaar maken.
Dat staat haaks op de manier waarop we vaak over persoonlijke ontwikkeling spreken. Ook ontwikkeling moet tegenwoordig meetbaar zijn. Een cursus moet bruikbaar zijn, vrijwilligerswerk goed staan op het cv en een sabbatical moet uiteindelijk leiden tot meer productiviteit. Zelfs rust en avontuur worden zo gemakkelijk nieuwe prestaties.
Grattons artikel nodigt uit om daar anders naar te kijken. Misschien hoeft niet iedere ervaring vooraf te worden gerechtvaardigd. Sommige dingen krijgen pas achteraf betekenis.
Een belangrijk element in Grattons betoog is dat avontuur ons beeld van onszelf kan verbreden. In het dagelijks leven worden mensen gemakkelijk vereenzelvigd met hun rol: de directeur, de docent, de verpleegkundige, de ondernemer of de gepensioneerde.
Zo’n rol geeft richting, maar kan ook beperkend worden. Wanneer werk verandert of wegvalt, kan daarom meer verdwijnen dan alleen een agenda of inkomen. Ook het antwoord op de vraag “wie ben ik?” komt onder druk te staan.
Nieuwe ervaringen maken zichtbaar dat identiteit niet vastligt. Iemand die jarenlang leiding gaf, kan ontdekken dat hij graag ondersteunt zonder de verantwoordelijkheid te dragen. Een nauwkeurige specialist kan blijken te beschikken over een groot talent voor lesgeven. Iemand die zichzelf nooit als creatief zag, kan via schilderen, muziek of schrijven een kant van zichzelf ontmoeten die lang buiten beeld bleef.
Daarin ligt misschien de diepere betekenis van avontuur. Het leert ons niet alleen iets over de wereld, maar ook over de voorlopigheid van ons zelfbeeld.
We zijn niet uitsluitend degene die we tot nu toe zijn geweest.
Toch vraagt het pleidooi voor avontuur ook om enige voorzichtigheid. Het is verleidelijk om verandering te presenteren als een kwestie van persoonlijke moed: wie werkelijk wil, kan altijd een nieuwe weg inslaan. De werkelijkheid is ingewikkelder.
Niet iedereen kan maanden vrij nemen, onbetaald verlof opnemen of zonder veel risico een andere baan proberen. Financiële verplichtingen, mantelzorg, gezondheid en een onzekere arbeidspositie beperken de ruimte om te experimenteren. Voor de ene persoon is een sabbatical een haalbare keuze, voor de andere een onbereikbare luxe.
Dat maakt Grattons aandacht voor organisaties belangrijk. Werkgevers kunnen avontuur en ontwikkeling mogelijk maken, maar ook ontmoedigen. Een organisatie die alleen constante beschikbaarheid, specialisatie en voorspelbare prestaties beloont, laat weinig ruimte voor zijpaden. Terwijl juist een tijdelijke overstap, opleiding of andere verantwoordelijkheid nieuwe motivatie kan opleveren.
Het gesprek over een langere loopbaan kan daarom niet uitsluitend bij het individu worden neergelegd. Wie wil dat mensen langer met plezier en veerkracht blijven werken, moet ook ruimte bieden om tussentijds van rol te veranderen.
Onder veel loopbaankeuzes ligt nog altijd het idee van vooruitgang. Een volgende stap moet hoger, zwaarder of beter betaald zijn. Een zijwaartse beweging roept al snel de vraag op of iemand geen stap terugdoet.
Maar in een werkend leven van veertig of vijftig jaar is voortdurend stijgen niet alleen onrealistisch, het kan ook verstikkend zijn. Soms ligt ontwikkeling juist in minder verantwoordelijkheid, een kleiner werkgebied of een rol waarin andere kwaliteiten centraal staan.
Een omweg hoeft geen mislukking te zijn. Evenmin is een onderbreking automatisch tijdverlies.
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk zijn veel levens nog steeds georganiseerd rond een ononderbroken verhaal van groei. Daardoor worden mensen terughoudend om iets te proberen dat niet netjes in hun loopbaan past. De vraag “wat levert het op?” klinkt dan vaak eerder dan “wat zou het met mij kunnen doen?”
Grattons artikel zet die volgorde op zijn kop. De waarde van avontuur ligt volgens haar juist in het feit dat het niet volledig beheersbaar is. Het verbreekt een bestaand patroon en maakt daardoor een ander toekomstbeeld mogelijk.
Daarbij is het goed om avontuur niet te romantiseren. Onzekerheid is niet per definitie verrijkend. Een onverwacht ontslag, ziekte of financiële tegenslag kan iemands leven ook ontwrichten zonder dat daar vanzelf groei uit voortkomt.
Er is een verschil tussen gekozen avontuur en gedwongen onzekerheid.
Toch kunnen beide ervaringen achteraf een markeringspunt worden. Mensen gebruiken ingrijpende gebeurtenissen vaak om hun levensverhaal opnieuw te begrijpen. Ze spreken over de periode vóór en na een verhuizing, scheiding, reis, pensionering of carrièreswitch.
Dat betekent niet dat alles “ergens goed voor is”. Wel dat we als mensen voortdurend proberen samenhang te vinden in wat ons overkomt. Avonturen, vrijwillig of onverwacht, worden daardoor vaak momenten waaraan we later betekenis ontlenen.
Het meest aansprekende aan Grattons betoog is wellicht dat zij avontuur niet reserveert voor de jeugd. Daarmee verzet zij zich tegen een hardnekkig beeld van ouder worden als een proces van steeds verdere afbouw.
Natuurlijk verandert de verhouding tot risico. Niet iedere stap is nog verstandig of mogelijk. Maar voorzichtigheid hoeft niet hetzelfde te zijn als stilstand. Juist later in het leven kunnen mensen beschikken over iets wat jongeren vaak nog missen: zelfkennis, perspectief en het besef dat veel zekerheden betrekkelijk zijn.
Misschien hoeft avontuur op latere leeftijd daarom ook niet groots te zijn. Het kan bestaan uit het toelaten van een nieuwe vriendschap, het leren van een vaardigheid, alleen op reis gaan, een publiek optreden of meedoen aan een project zonder te weten of je er goed in bent.
De omvang is minder belangrijk dan de beweging die het veroorzaakt.
Een lang leven vraagt niet alleen om gezondheid en financiële zekerheid. Het vraagt ook om het vermogen niet volledig vast te groeien in wat ooit goed paste.
Dat is misschien de belangrijkste gedachte die uit Grattons artikel naar voren komt. Avontuur is niet uitsluitend een gebeurtenis. Het is ook een houding: de bereidheid om jezelf niet als voltooid te beschouwen.
Dat kan lastig zijn in een cultuur waarin ervaring wordt beloond en onzekerheid al snel als zwakte geldt. Maar wie altijd alleen doet wat hij al beheerst, beschermt zichzelf misschien tegen mislukking en tegelijkertijd tegen vernieuwing.
De uitdaging is dan ook niet om voortdurend op zoek te gaan naar spanning. Een leven hoeft geen verzameling spectaculaire ervaringen te worden. Het gaat om het bewaren van openheid. Om af en toe ruimte te maken voor iets waarvan je nog niet weet hoe het in je levensverhaal past.
Misschien blijkt later dat juist die schijnbare omweg een belangrijk keerpunt was.
Bron: Dit beschouwende artikel is gebaseerd op en geïnspireerd door Lynda Grattons Adventure is a serious career move, gepubliceerd door London Business School op 19 juni 2026.
