Sommige afweercellen in je brein zijn er al voor je geboorte. Wetenschappers dachten lange tijd dat deze cellen, microglia genoemd, je hele leven in het brein bleven wonen. Nieuw onderzoek in het tijdschrift Science zet daar vraagtekens bij.
.png)
Tussen ongeveer je vijftigste en vijfenzeventigste lijkt er in de hippocampus iets te veranderen. Dat is het deel van je brein dat belangrijk is voor leren en onthouden.
Microglia kun je zien als een combinatie van bewakers en schoonmakers. Ze ruimen beschadigde cellen en afvalstoffen op, houden de omgeving rond zenuwcellen in de gaten en reageren wanneer er iets misgaat.
Onderzoekers van onder andere UC San Diego, UC Irvine en het New York Genome Center analyseerden hersenweefsel van veertig mensen tussen de twintig en 95 jaar. Ze bekeken niet alleen welke genen actief waren, maar ook hoe het DNA in afzonderlijke hersencellen was georganiseerd.
Daaruit kwam een verandering naar voren die vooral tussen ongeveer 50 en 75 jaar zichtbaar werd. De oorspronkelijke microglia namen af. Tegelijk verschenen cellen met kenmerken van afweercellen uit het bloed. Die nieuwe cellen vertoonden sterkere signalen van ontstekingsactiviteit.
De onderzoekers zagen nog iets. DNA ligt niet als een losse draad in een cel. Het is zorgvuldig opgevouwen, zodat de cel op het juiste moment bij de juiste genetische informatie kan.
Bij oudere hersencellen leek die driedimensionale structuur minder strak georganiseerd. Ook nam het aantal astrocyten af. Deze cellen ondersteunen zenuwcellen, leveren energie en spelen een rol bij de communicatie tussen verschillende delen van het brein.
De onderzoekers denken dat deze veranderingen kunnen helpen verklaren waarom het brein op latere leeftijd gevoeliger wordt voor langdurige ontstekingen en aandoeningen zoals Alzheimer. Dat is een mogelijke verklaring, geen bewezen oorzaak.
De leeftijdsgrens uit het onderzoek klinkt preciezer dan hij is. Het brein verandert niet plotseling op je vijftigste verjaardag. De onderzoekers zagen een patroon dat zich over tientallen jaren uitstrekte. Ook waren de verschillen tussen mensen groot.
Daar komt bij dat het onderzoek gebaseerd is op hersenweefsel na overlijden. De onderzoekers konden dus niet jarenlang volgen hoe het brein van dezelfde persoon veranderde. Ze onderzochten bovendien maar veertig donoren en keken vooral naar de hippocampus.
De studie zegt ook niets over hoe goed deze mensen tijdens hun leven konden denken of onthouden. Je kunt de resultaten daarom niet gebruiken als test voor je eigen hersengezondheid.
Dat maakt het onderzoek niet minder belangrijk. Het laat vooral zien dat de veroudering van het brein geen langzaam en gelijkmatig proces is. In bepaalde levensfasen lijken verschillende biologische systemen tegelijk te veranderen.
Voor deze specifieke verandering bestaat nog geen behandeling. De onderzoekers hopen dat de ontdekking later aanknopingspunten biedt voor medicijnen die ontstekingsreacties in het brein kunnen beïnvloeden.
Voorlopig blijven de bekende adviezen gelden. De Wereldgezondheidsorganisatie publiceerde in juli 2026 vernieuwde richtlijnen voor het verkleinen van de kans op cognitieve achteruitgang en dementie. Daarin krijgen bewegen, niet roken, gezonde voeding en het behandelen van hoge bloeddruk, diabetes en een hoog cholesterol opnieuw veel aandacht. Ook goed horen en het beperken van luchtvervuiling worden expliciet genoemd.
Volgens de WHO kan op bevolkingsniveau een aanzienlijk deel van het risico op dementie worden voorkomen of uitgesteld. Dat is geen individuele garantie. Erfelijke aanleg, toeval en omstandigheden die je niet zelf kunt veranderen blijven eveneens een rol spelen.
Het nieuwe onderzoek voegt daar vooral iets aan toe: de jaren rond je vijftigste en zestigste zijn voor wetenschappers geen oninteressante tussenfase. In je brein gebeurt dan veel. Hoe beter onderzoekers die veranderingen begrijpen, hoe groter de kans dat gezond ouder worden ooit gerichter kan worden ondersteund.
Lees het oorspronkelijke onderzoek in Science
Lees de toegankelijke samenvatting van het New York Genome Center
Bekijk de vernieuwde WHO-adviezen bij Alzheimer Nederland
Lees meer over gezonde hersenen bij de Hersenstichting
