De anti-sociale eeuw: waarom we elkaar steeds minder vanzelfsprekend tegenkomen

Dat klinkt groot, misschien zelfs wat dramatisch. Maar de signalen zijn herkenbaar. Netflix telde eind 2024 wereldwijd 301,63 miljoen betaalde memberships en rapporteerde dat er gemiddeld ongeveer twee uur per betaalde membership per dag wordt gekeken.  In Nederland verkochten bioscopen en filmtheaters in 2025 nog altijd ruim 28 miljoen kaartjes, maar dat was wel 3 procent minder dan in 2024; de branche zelf ziet dat Nederlanders selectiever naar de film gaan en de bioscoop vaker als “complete avond uit” moeten ervaren.

Ook het nachtleven verandert. Volgens Trimbos werd onder uitgaanders het wekelijkse bezoek aan kroeg, club of huisfeest tussen 2020 en 2023 bijna gehalveerd. Gestegen prijzen spelen mee, maar ook corona lijkt een blijvende gedragsverandering te hebben achtergelaten.  Jongeren zijn dus niet per se “saaier” geworden; hun sociale leven is anders georganiseerd. Minder spontaan, minder fysiek, vaker gepland, digitaal of thuis.

Tegelijkertijd groeit de zorg over eenzaamheid. In september 2025 voelde 45 procent van de jongeren zich enigszins tot sterk eenzaam, blijkt uit het RIVM-kwartaalonderzoek. Dat is iets lager dan eerdere metingen, maar nog altijd hoog.  Onder volwassenen gaf in 2024 bijna de helft aan eenzaam te zijn; bij 75-plussers was dat 51 procent en bij 85-plussers zelfs 60 procent.  Het CBS nuanceert: niet iedereen met weinig contact voelt zich sterk eenzaam. Maar het laat ook zien dat bijna 1 op de 10 Nederlanders van 15 jaar en ouder in 2024 sterk eenzaam was.

Wat gebeurt hier? Misschien vooral dit: gemak heeft de ontmoeting uit ons leven gehaald. Vroeger moest je naar buiten voor bijna alles. Voor een film, een boodschap, een kaartje, een gesprek, een avond muziek. Nu kan veel vanuit huis. Dat is prettig, zeker voor wie minder mobiel is, mantelzorg geeft of snel overprikkeld raakt. Maar gemak heeft een bijwerking: je hoeft niemand meer tegen te komen.

De oplossing is niet: weg met technologie. Beeldbellen met kleinkinderen, online leren, appgroepen, digitale communities, ze kunnen juist helpen om contact te houden. Het probleem ontstaat pas wanneer digitaal contact het echte contact volledig vervangt. Een hartje onder een foto is fijn, maar het is niet hetzelfde als samen koffie drinken. Een serie kijken is heerlijk, maar het mist het napraten op de stoep. Een bezorgmaaltijd is handig, maar niet hetzelfde als samen aan tafel zitten.

De Wereldgezondheidsorganisatie noemt sociale verbinding inmiddels een belangrijke gezondheidsfactor. Wereldwijd voelt naar schatting 1 op de 6 mensen zich eenzaam, en sterke sociale banden hangen samen met betere gezondheid en een langer leven. De WHO wijst ook op eenvoudige stappen: een vriend bellen, de telefoon wegleggen tijdens een gesprek, een buur groeten, aansluiten bij een groep of vrijwilligerswerk doen.

Misschien begint de sociale eeuw dus klein. Niet met groot beleid, maar met gewone uitnodigingen. Zullen we samen naar die film? Kom je eten? Loop je een rondje mee? Zal ik je ophalen? Zullen we onze telefoons een uur wegleggen? Zulke zinnen klinken eenvoudig, maar ze zijn krachtig. Ze maken van contact weer een gewoonte.

De anti-sociale eeuw is geen noodlot. Het is een waarschuwing. En misschien ook een uitnodiging, juist aan mensen die weten dat een rijk leven niet alleen wordt gevuld met gemak, maar met gezelschap. De toekomst hoeft niet stiller, leger en individueler te worden. We kunnen opnieuw kiezen voor plekken waar mensen elkaar tegenkomen. Voor tafels waaraan wordt gelachen. Voor bioscoopavonden, leesclubs, wandelgroepen, buurtborrels, gezamenlijke maaltijden en gesprekken zonder haast.

Want uiteindelijk is samen zijn geen nostalgie. Het is onderhoud aan het leven.

‍