Een verlaten strand, het licht op een muur, een paar bomen in een bos. Christiaan Kuitwaard heeft niet veel nodig om een schilderij te maken. In Museum JAN in Amstelveen is deze zomer ruim dertig jaar van zijn werk te zien. Stilteschilder is een tentoonstelling die je bijna vanzelf dwingt je tempo te verlagen.
.png)
We zijn gewend geraakt om snel te kijken. Naar onze telefoon, naar het nieuws, naar elkaar. Zelfs in een museum kan de neiging ontstaan om van schilderij naar schilderij te bewegen, een paar seconden te kijken en alweer door te gaan.
Bij het werk van Christiaan Kuitwaard werkt dat niet zo goed.
Op het eerste gezicht gebeurt er soms nauwelijks iets. Een bos. Water. Een interieur waarin het licht naar binnen valt. Een kop en een schotel. De kleuren zijn meestal gedempt, details ontbreken en menselijke figuren spelen nauwelijks een rol. Maar wie blijft staan, ziet langzaam meer.
Dat is precies waar het Kuitwaard om lijkt te gaan.
Christiaan Kuitwaard werd in 1965 geboren in Sneek en woont en werkt nog altijd in Friesland. Na vier jaar bij de Koninklijke Marine studeerde hij aan Academie Minerva in Groningen en de kunstacademie in Kampen. Werk van hem bevindt zich inmiddels onder meer in de collecties van het Fries Museum, Museum Belvédère en Museum MORE.
Toch is er weinig groots of theatraals aan zijn schilderijen. Kuitwaard vertrekt niet vanuit een verhaal dat hij aan de bezoeker wil vertellen, maar vanuit wat hij ziet. Hij noemt zichzelf vooral een kijker.
Daarbij probeert hij steeds meer weg te laten. Een landschap hoeft niet tot in het kleinste detail te worden geschilderd om herkenbaar te zijn. Integendeel. Juist door vormen te vervagen, kleuren te temperen en alleen een paar lichtverschillen over te houden, ontstaat ruimte.
Museum JAN vergelijkt sommige schilderijen met een nabeeld op het netvlies: niet de volledige werkelijkheid, maar datgene wat ervan achterblijft nadat je hebt gekeken.
Dat maakt het werk opvallend eigentijds. Niet omdat Kuitwaard nieuwe technologie of spectaculaire technieken gebruikt, maar juist omdat hij iets doet waar in het dagelijks leven steeds minder gelegenheid voor lijkt te zijn: langdurig aandacht geven aan één ding.
Het duidelijkst zie je dat in zijn White Box Paintings, een project waarmee Kuitwaard in 2010 begon.
Het uitgangspunt is iedere keer vrijwel hetzelfde. Een voorwerp wordt in een wit kistje geplaatst en vervolgens geschilderd op een paneel van 28 bij 20 centimeter. Een blokje kan onderwerp zijn, maar ook een bloem of een schedel. Kuitwaard schildert gemiddeld ongeveer één zo'n werk per week. De reeks nadert inmiddels de zevenhonderd schilderijen. In Museum JAN worden de nummers 392 tot en met 668 voor het eerst samen getoond.
De beperking blijkt juist eindeloos veel mogelijkheden op te leveren.
De ene keer blijft van een voorwerp bijna alleen zijn schaduw over. Dan weer is er een scherpe contour of juist een wazige vorm. Wit blijkt bovendien helemaal niet simpelweg wit te zijn. Zodra licht een object raakt, verschijnen grijs, geel, blauw en talloze nuances ertussen.
Museum MORE, dat eveneens werk van Kuitwaard bezit, beschrijft hoe hij deze schilderijen rechtstreeks naar de waarneming maakt, zonder voorafgaande schets, foto of optisch hulpmiddel. Iedere nieuwe White Box Painting wordt daarmee ook een oefening in kijken.
Misschien is dat wel het aantrekkelijke van de serie. Kuitwaard hoeft niet iedere week een totaal nieuw onderwerp te vinden. Hij kijkt opnieuw naar hetzelfde probleem en ontdekt daar iedere keer iets anders in.
Het is bijna het tegenovergestelde van onze voortdurende behoefte aan iets nieuws.
Naast interieurs en stillevens zijn er veel landschappen te zien. Stranden, bossen, water en soms niet meer dan een huisje in de verte.
Een deel daarvan ontstond buiten. Kuitwaard maakt kleine studies en plein air, vooral in Friesland maar ook tijdens reizen naar onder meer Schotland, Cornwall en Normandië. Kijken en schilderen vallen op zo'n moment samen: de omstandigheden veranderen voortdurend en de schilder moet aanwezig zijn bij wat er op dat moment gebeurt.
Sommige van deze studies kwamen terecht in boeken die hij samen met dichter Jan Kleefstra maakte en waarin de kwetsbaarheid van natuur en landschap centraal staat. Andere buitenstudies vormen later het vertrekpunt voor grotere schilderijen in zijn atelier.
Ook hier zoekt Kuitwaard niet naar spectaculaire natuur. Geen dramatische bergtoppen of zonsondergangen die om aandacht vragen. Een wateroppervlak of een rij bomen kan genoeg zijn.
Je zou er gemakkelijk aan voorbij kunnen lopen.
Tot iemand je vraagt er langer naar te kijken.
De titel Stilteschilder is goed gekozen, al is stilte bij Kuitwaard niet hetzelfde als leegte.
Er gebeurt juist voortdurend iets. Licht verschuift. Een schaduw maakt een voorwerp zichtbaar. Een vorm verdwijnt bijna in zijn omgeving. Water verandert van kleur. De schilderijen laten zien hoeveel er te ontdekken valt zodra het tempo naar beneden gaat.
Kuitwaard zegt zelf dat hij met zijn werk niet zozeer iets wil uitdrukken, maar iets wil oproepen. Die ruimte voor de kijker is belangrijk. Een verlaten strand hoeft niets specifieks te betekenen. Het kan herinneringen oproepen aan een vakantie, een wandeling, een plek uit de jeugd, of helemaal niets.
Misschien maakt juist dat deze overzichtstentoonstelling prettig. Je hoeft er niet eerst een kunstgeschiedenisboek voor open te slaan. De schilderijen vragen eigenlijk maar één ding: dat je blijft kijken.
En daar zit misschien ook de bredere gedachte achter Stilteschilder. Vertraging is niet alleen minder doen. Het kan ook betekenen dat je preciezer ziet wat er al was.
De tentoonstelling omvat ruim dertig jaar werk van Kuitwaard en is tot en met 13 september 2026 te zien in Museum JAN in Amstelveen. Op zaterdag 29 augustus geeft de kunstenaar bovendien een rondleiding door zijn tentoonstelling en een masterclass over kijken, vereenvoudigen en weglaten.
Bij de tentoonstelling verscheen ook het boek 277 white box paintings & 11 zeer korte verhalen. Elf Nederlandse schrijvers, onder wie Paulien Cornelisse, Nicolaas Matsier en Jean Pierre Rawie, lieten zich daarin inspireren door Kuitwaards White Box Paintings.
Museum JAN
Dorpsstraat 50, Amstelveen
Dinsdag t/m zondag, 11.00–17.00 uur
Te zien t/m 13 september 2026.
