Brielle is van oudsher een vestingstad die al in 1330 de eerste stadsrechten kreeg. De zeventiende-eeuwse vesting is een rijksmonument en behoort met zijn negen bastions en vijf ravelijnen tot een van de best bewaarde verdedigingswerken in Nederland. De stad ligt op het voormalige eiland Voorne-Putten, thans officieel de gemeente Voorne aan Zee in de provincie Zuid-Holland. In de zestiende eeuw had Brielle vier stadspoorten en diverse verdedigingstorens. Het was een welvarende stad door de haringvangst en had onder meer scheepswerven, touw- en zeilmakerijen en rokerijen. Beroemde inwoners van Brielle waren admiraal Maarten Harpertszn. Tromp, viceadmiraal Witte Corneliszn. de With en admiraal Philips van Almonde, die allen een rol speelden in verschillende zeeoorlogen.
Het stadje is uiteraard vooral bekend om de Watergeuzen die de stad op 1 april 1572 innamen onder leiding van de Zuid-Nederlandse edelman Willem Bloys van Treslong en de geuzenleider Admiraal Lumey. Het was het begin van de opstand tegen de Spaanse koning Filips II en Alva, de Spaanse generaal en landvoogd van de Nederlanden. Tegenwoordig is Brielle erg geliefd bij toeristen en watersporters. Slechts vijf minuten vanaf het historisch centrum ligt het recreatiegebied het Brielsemeer met de jachthaven de Marina Port Brielle.
Midden in het historisch centrum is het museum, gevestigd in twee monumentale gebouwen, de voormalige stadsgevangenis en de Waag, gebouwd in 1623. Sinds 1912 zijn de gebouwen in gebruik als museum, maar tijdens je bezoek kom je nog langs een aantal voormalige gevangeniscellen. In de ontvangsthal staat een prachtige maquette van 4,5 x 5,5 meter met talloze huizen en monumenten nagebouwd op een schaal van 1:250. De maquette werd in oktober 2022 aangeboden, het jaar waarin het 450 jaar geleden was dat Brielle de eerste stad van Nederland was die werd bevrijd van de Spanjaarden.
Het museum biedt uiteraard uitgebreide informatie over de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) en over de veerman Jan Pietersz. Coppelstock die een belangrijke rol vervulde tijdens de inname van de stad. Jaarlijks wordt nog steeds op 1 april herdacht dat Alva op 1 april 1572 zijn bril (ofwel Brielle) verloor. Je kunt het bezoek ’t beste beginnen op de zolder; één museumzaal is geheel gewijd aan de inname van Brielle met zeventiende-eeuwse portretten van onder meer Maarten Tromp, Cornelis de Witt en een zestiende-eeuwse gravure van Koning Filips II.
En de geschiedenislesjes van vroeger kwamen weer bij mij boven bij het bekijken van de expositie over de martelaren van Gorcum, waarbij katholieke geestelijken werden gemarteld en even buiten Brielle werden opgehangen. Nog meer informatie over de veldslagen die plaatsvonden tussen het leger van Willem en Oranje en het Spaanse leger wordt gegeven in een zaal over de inname door de watergeuzen van niet alleen Brielle, maar ook Vlissingen, Haarlem, Alkmaar en Leiden. Een etage lager is een zaal ingericht die gewijd is aan de Verenigde Oost-Indische Compagnie en de West-Indische Compagnie. Het museum heeft een grote collectie archeologische vondsten vanaf de steentijd tot de middeleeuwen met onder meer zeventiende-eeuwse gedenkpenningen en oude kruiken. Heel bijzonder vond ik ook het zitkussen, gemaakt in 1766 waarop het wapen van Voorne is afgebeeld. Op alle etages worden er video’s vertoond waarin alles nog eens uitgebreid wordt uitgelegd.
Maar ik kwam hier met name voor de tentoonstelling ‘Etsen van Rembrandt (tot en met 30 augustus 2026) met 55 etsen van Rembrandt van Rijn (1606-1669). Deze etsen - in bruikleen gegeven door het Teylers Museum, het Rijksmuseum en het Rembrandthuis - zijn tentoongesteld in de Cornelia van der Lindenzaal van het museum. Je ziet hier talloze (zelf)portretten, Bijbelse en allegorische voorstellingen. De zaalwacht maakte een foto van mij naast de ets uit 1636, een zelfportret van Rembrandt met zijn vrouw Saskia. En voor wie al die etsen nog duidelijker wil zien liggen er in een mandje kleine loepjes klaar. Een catalogus met al deze etsen is te koop in de museumwinkel.
Het museum heeft geen museumcafé, maar restaurant De Hoofdwacht is vlakbij. Vanaf het grote terras kijk je uit op de Markt en het museum. De Hoofdwacht is gebouwd in 1788 en van hieruit werden de wachten bij de vier stadspoorten geregeld. Bovenin de gevel zie je het wapen van Holland.
Nog meer geschiedenis biedt de Sint-Catharijnekerk, ook wel de Brielse Dom genoemd. De kerk is oorspronkelijk gebouwd in 1280, maar heeft in de loop der eeuwen erg geleden door onder meer een grote brand. Tussen 1462 en 1482 is de kerk herbouwd. In de kerk zie je vier gebrandschilderde ramen, onder meer met een afbeelding van Willem van Oranje en zijn derde vrouw Charlotte de Bourbon. Zij huwden in 1575 in deze kerk. Ook bijzonder is het grafmonument voor Philips van Almonde (1644-1711), geboren in Brielle. Zijn lichaam is bijgezet in de grafkelder, de grafsteen is vlak bij het monument te vinden. Je kunt de kerktoren met 318 treden beklimmen. Van hieruit werd stadhouder Willem III, die vanuit Hellevoetsluis naar Engeland vertrok, door zijn echtgenote prinses Mary Stuart uitgezwaaid. De kerk is van mei tot en met oktober geopend op maandag tot en met zaterdag van 10.30 tot 16.30 uur.
Maak na afloop nog een wandeling over de vestingwallen langs bolwerken en bastions. In het bomvrije kruitmagazijn van het Bastion VIII vergadert de 1 aprilvereniging. Bij het Bastion IX zijn de fundamenten van de Noordpoort nog te zien; door deze poort trokken de watergeuzen Den Briel binnen op 1 april 1572; twee kanonnen houden nog steeds de wacht.
Tot slot nog heel veel dank voor de catalogus met de 55 etsen van Rembrandt die mij namens Marijke Holtrop, de directeur van het museum, werd aangeboden. Ik ben er enorm blij mee.
Historisch Museum Den Briel, Markt 1, Brielle
Restaurant De Hoofdwacht, Markt 7, Brielle
Sint-Catharijnekerk, Sint-Catharijnehof 1, Brielle
Tip: parkeren is vooral in het toeristenseizoen een beetje lastig in Brielle, er is net buiten de vesting een groot gratis parkeerterrein aan de Thoelaverweg. Van hieruit loop je in vijf minuten naar het stadje.
Meer leuke museumtips van Ellie?
