Een goedkoop diabetesmedicijn groeide uit tot een favoriet van de internationale longevitybeweging. Maar nieuw Amerikaans onderzoek laat zien dat metformine de stapeling van ouderdomsziekten niet aantoonbaar voorkomt. Een intensieve leefstijlaanpak deed dat wél. Volgens verouderingsonderzoeker Andrea Maier moeten we daarbij niet alleen kijken naar hoeveel jaren we leven, maar vooral naar hoeveel daarvan we gezond en zelfstandig doorbrengen.
.png)
Metformine heeft de afgelopen jaren bijna mythische proporties aangenomen. Het medicijn wordt al decennialang voorgeschreven bij diabetes type 2, maar kreeg binnen de anti-verouderingswereld een tweede leven. Sommige gezonde mensen slikken het middel omdat het ontstekingen zou remmen, de stofwisseling zou verbeteren en bepaalde biologische processen van veroudering zou vertragen.
Een nieuwe Amerikaanse studie, op 15 juni 2026 gepubliceerd in het medische tijdschrift JAMA, zet daar een stevige kanttekening bij. Mensen die jarenlang metformine gebruikten, bleken uiteindelijk niet aantoonbaar minder vaak meerdere chronische aandoeningen tegelijk te ontwikkelen dan mensen die oorspronkelijk een placebo kregen. Een groep die intensieve begeleiding kreeg bij bewegen, voeding en gewichtsverlies deed het wél beter.
Het onderzoek bouwt voort op het bekende Amerikaanse Diabetes Prevention Program. Tussen 1996 en 1999 werden 3.234 volwassenen met prediabetes – een verhoogde bloedsuiker die nog niet aan de criteria voor diabetes voldoet – willekeurig verdeeld over drie groepen.
De eerste groep kreeg een intensief leefstijlprogramma. Het doel was om minimaal zeven procent van het lichaamsgewicht te verliezen, gezonder en minder calorierijk te eten en wekelijks ten minste 150 minuten matig intensief te bewegen. De tweede groep slikte tweemaal daags 850 milligram metformine. De derde groep kreeg een placebo. De oorspronkelijke gerandomiseerde fase duurde gemiddeld iets meer dan drie jaar; daarna werden de deelnemers langdurig gevolgd.
Voor de nieuwe analyse konden de onderzoekers de medische gegevens van 1.173 deelnemers koppelen aan Amerikaanse Medicare-registraties. Zij waren gemiddeld 51 jaar toen het oorspronkelijke onderzoek begon en 74 jaar bij de laatste meting. De onderzoekers keken naar vijftien veelvoorkomende chronische aandoeningen, waaronder diabetes, hoge bloeddruk, hartfalen, nierschade, beroerte, longziekten en dementie.
Na 21 jaar had:
Na correctie voor relevante verschillen was het risico op multimorbiditeit – het tegelijkertijd hebben van meerdere aandoeningen – in de leefstijlgroep 21 procent lager dan in de placebogroep. Metformine leverde geen statistisch aantoonbaar voordeel op. Bij drie of meer aandoeningen was het verschil nog zichtbaarder: 72 procent in de leefstijlgroep tegenover 81 procent in zowel de metformine- als de placebogroep.
Nee. Dat zou een te grote conclusie zijn.
De deelnemers waren geen gezonde mensen die metformine als anti-verouderingspil gebruikten, maar volwassenen met prediabetes en een verhoogde kans op diabetes. Bovendien was alleen de eerste fase van het onderzoek volledig gerandomiseerd. Tijdens de langdurige vervolgperiode wisten deelnemers welke behandeling ze kregen, stopte de placebobehandeling en kregen ook andere deelnemers leefstijllessen aangeboden. De nieuwe analyse laat daarom vooral zien dat de oorspronkelijke toewijzing aan metformine op lange termijn niet samenhing met minder multimorbiditeit.
Metformine had in het oorspronkelijke Diabetes Prevention Program wél een duidelijk effect op het ontstaan van diabetes: het verminderde het risico in de eerste jaren met 31 procent ten opzichte van placebo. De leefstijlinterventie was met een risicoreductie van 58 procent echter bijna tweemaal zo effectief.
Voor mensen met diabetes kan metformine dus een waardevol en goed onderzocht medicijn zijn. Het nieuwe onderzoek is nadrukkelijk geen reden om op eigen initiatief te stoppen. Het maakt alleen duidelijk dat een effectief diabetesmedicijn niet automatisch een bewezen middel tegen algemene veroudering is.
De belangstelling ontstond door een combinatie van dieronderzoek, laboratoriumonderzoek en observationele studies bij mensen met diabetes. Metformine beïnvloedt onder meer de glucosehuishouding, energieproductie van cellen en enkele processen die ook bij veroudering betrokken zijn. In sommige onderzoeken onder dieren werd een langere levensduur of betere gezondheid gezien. Studies onder mensen met diabetes vonden soms een lagere sterfte onder metforminegebruikers dan onder gebruikers van andere diabetesmedicijnen.
Maar zulke vergelijkingen kunnen worden vertekend. Mensen die metformine krijgen, zijn bijvoorbeeld vaak gezonder dan patiënten die vanwege ernstiger diabetes op andere medicijnen zijn aangewezen. Dat maakt het moeilijk om te bepalen of een verschil door het medicijn zelf komt.
De veelbesproken Amerikaanse TAME-studie – Targeting Aging with Metformin – is bedoeld om specifieker te onderzoeken of metformine bij mensen tussen 65 en 79 jaar de komst van onder meer kanker, hartziekten en dementie kan uitstellen. De geplande studie moet ruim 3.000 deelnemers volgen, maar heeft nog geen resultaten opgeleverd; de organisatie is nog bezig met financiering en voorbereiding.
Wie metformine zonder medische indicatie gebruikt, neemt bovendien geen neutraal voedingssupplement. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, diarree, buikpijn en een verminderde eetlust. Langdurig gebruik kan leiden tot een vitamine B12-tekort. Bij bepaalde risicogroepen, onder meer mensen met een ernstig verminderde nierfunctie, bestaat daarnaast gevaar op de zeldzame maar ernstige complicatie lactaatacidose.
Andrea Maier, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en internationaal onderzoeker op het gebied van veroudering, pleit al langer voor een onderscheid tussen levensduur en gezonde levensduur. “Ik wil niet de lifespan verlengen, maar de healthspan,” zei zij eerder in een interview met de Federatie Medisch Specialisten. Het doel is volgens haar vooral om de eerste chronische ziekte zo lang mogelijk uit te stellen en de periode van afhankelijkheid aan het einde van het leven te verkorten.
Dat klinkt als een subtiel verschil, maar het verandert de vraag fundamenteel. Niet: welke pil laat mij 100 worden? Wel: wat helpt mij om op mijn tachtigste nog te lopen, te reizen, beslissingen te nemen, vrienden te ontmoeten en zelfstandig te wonen?
Maier waarschuwt tegelijkertijd voor behandelingen die onder de vlag van longevity worden verkocht zonder voldoende bewijs. Nieuwe technologie en medicijnen kunnen in de toekomst belangrijk worden, maar interventies moeten eerst aantoonbaar veilig en effectief zijn bij mensen.
Er bestaat geen gewoonte die een gegarandeerd aantal extra levensjaren oplevert. Genetische aanleg, inkomen, leefomgeving, toegang tot zorg en toeval blijven een grote rol spelen. Toch zijn er enkele maatregelen waarvoor het bewijs aanzienlijk sterker is dan voor de meeste anti-verouderingspillen.
Het Amerikaanse onderzoek laat zien dat een haalbare combinatie van voeding, gewichtsverlies en minimaal 150 minuten beweging per week tientallen jaren later nog samenhing met minder chronische ziekte.
De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert volwassenen wekelijks 150 tot 300 minuten matig intensieve beweging, of 75 tot 150 minuten intensieve beweging. Denk bij matige intensiteit aan stevig wandelen, fietsen, zwemmen of dansen: activiteiten waarbij de ademhaling versnelt, maar praten nog mogelijk blijft.
Voor mensen boven de 65 is alleen wandelen niet genoeg. Minstens twee dagen per week spierversterkende oefeningen helpen spiermassa en kracht te behouden. Bij een verminderde mobiliteit adviseert de WHO daarnaast drie of meer dagen per week balans- en coördinatieoefeningen om vallen te helpen voorkomen.
Het leefstijlprogramma uit de Amerikaanse studie draaide niet om extreme vastenregimes of dure supplementen. Het ging om minder calorieën, minder verzadigd vet, een bescheiden gewichtsverlies en ondersteuning om die veranderingen vol te houden.
Ook andere onderzoeken wijzen op de voordelen van een mediterraan voedingspatroon: veel groente, fruit, peulvruchten, volkorenproducten en noten, olijfolie als belangrijke vetbron, regelmatig vis en weinig sterk bewerkte producten. In het grote gerandomiseerde PREDIMED-onderzoek verminderde zo’n voedingspatroon het aantal ernstige hart- en vaatincidenten bij mensen met een verhoogd cardiovasculair risico.
Belangrijker dan één ‘superfood’ is de optelsom van wat iemand maanden en jaren eet.
Wie rookt, kan voor zijn of haar levensverwachting waarschijnlijk meer bereiken door te stoppen dan door welke longevitypil dan ook te slikken. Grote langlopende onderzoeken tonen aan dat stoppen op iedere leeftijd de sterfte verlaagt. Hoe eerder iemand stopt, hoe groter de winst, maar ook op latere leeftijd blijven er voordelen.
Gezond ouder worden betekent niet dat medicijnen altijd moeten worden vermeden. Een passend medicijn voor hoge bloeddruk, diabetes, osteoporose of een verhoogd cholesterol kan veel meer gezondheidswinst opleveren dan een onbewezen anti-verouderingsmiddel.
Het verschil zit in de indicatie: behandelen we een aantoonbaar risico of ziekte, of slikken we iets in de hoop dat een biologisch interessant mechanisme zich vertaalt naar een langer leven? Regelmatige controle van bloeddruk, bloedsuiker, cholesterol, nierfunctie, medicijngebruik, zicht en gehoor helpt problemen tijdig te herkennen. Ook vaccinaties en bevolkingsonderzoeken blijven onderdeel van gezond ouder worden.
Gezondheid is meer dan bloedwaarden en spiermassa. Een groot aantal onderzoeken laat een verband zien tussen eenzaamheid, sociale isolatie en een verhoogd risico op ziekte en vroegtijdig overlijden. In een meta-analyse van 86 studies onder oudere volwassenen hing sociale isolatie samen met een 35 procent hoger sterfterisico. Dat bewijst niet dat eenzaamheid rechtstreeks de enige oorzaak is, maar onderstreept wel dat sociale gezondheid geen luxe is.
Samen wandelen, vrijwilligerswerk doen, lid worden van een vereniging of regelmatig met anderen eten combineert sociale verbinding bovendien met beweging, structuur en zingeving.
De nieuwe studie maakt metformine niet waardeloos. Zij haalt het medicijn wel van het voetstuk waarop de anti-verouderingsbeweging het soms heeft geplaatst. Metformine is een behandeling voor specifieke patiënten, geen bewezen algemene verzekering tegen ouderdom.
De werkelijke boodschap is hoopvoller dan de teleurstellende kop over een mislukt wondermiddel doet vermoeden. De deelnemers aan het leefstijlprogramma hoefden geen extreme prestaties te leveren. Ze bewogen regelmatig, aten gezonder, verloren een bescheiden hoeveelheid gewicht en kregen ondersteuning om dat vol te houden. Meer dan twintig jaar later was de stapeling van chronische ziekten bij hen lager.
Wie langer gezond wil leven, hoeft dus niet te wachten op de volgende pil. Begin met iets dat klein genoeg is om morgen opnieuw te doen: een stevige wandeling, twee wekelijkse krachttrainingen, vaker samen eten, stoppen met roken of een afspraak bij de huisarts om bloeddruk en medicatie te bespreken.
Niet spectaculair. Wel beter onderzocht. En juist doordat zulke gewoonten jarenlang kunnen worden volgehouden, komen ze voorlopig het dichtst in de buurt van een echt middel voor een langer en gezonder leven.
Medische noot: gebruik of stop metformine en andere voorgeschreven medicijnen uitsluitend in overleg met een arts. Het besproken onderzoek zegt niets over de noodzaak van metformine bij individuele patiënten met diabetes of andere medische indicaties.
