In Museum Kranenburgh wordt deze winter en lente een kunstenaar opnieuw tot leven gewekt die lange tijd onder de radar bleef: Dirk Filarski. Met de tentoonstelling Over de top! (30 november 2025 – 10 mei 2026) presenteert het museum een rijk en gelaagd overzicht van zijn oeuvre, waarin reizen, experiment en artistieke onafhankelijkheid centraal staan.
.png)
Dirk Filarski (voor) en Dirk Smorenberg (achter) schilderend op de ski's in Zwitserland
Dit is geen traditionele terugblik, maar een ontdekkingstocht langs een schilder die voortdurend onderweg was, geografisch en stilistisch.
Dirk Filarski (1885–1964) wordt vaak in één adem genoemd met de Bergense School, maar dat doet hem eigenlijk tekort. Hij was geen volger van één stroming, maar een kunstenaar die telkens nieuwe richtingen verkende.
De tentoonstelling laat zien hoe Filarski zich ontwikkelde over een periode van vijftig jaar kunstenaarschap. Met ruim zeventig werken ontstaat een beeld van een schilder die zich nooit liet vastzetten in één stijl of ideologie.
Zijn vroege werk sluit aan bij het luminisme: lichte, bijna impressionistische landschappen waarin het spel van zonlicht centraal staat. Later verschuift zijn palet naar donkerder, krachtiger expressionisme — kenmerkend voor de Bergense School.
Maar juist die overgang maakt Filarski interessant: hij beweegt zich tussen licht en donker, tussen observatie en expressie.
Wat Over de top! bijzonder maakt, is de nadruk op Filarski als reizende kunstenaar. Zijn ontwikkeling is onlosmakelijk verbonden met zijn beweging door Europa.
Van zijn eerste verblijf in Bergen in 1907 tot zijn reizen naar Duitsland, Zwitserland en zelfs Noord-Afrika: telkens opnieuw zoekt hij andere landschappen, andere lichtval, andere perspectieven.
Vooral de Zwitserse bergen blijken een kantelpunt. Tussen 1912 en 1917 raakt Filarski gefascineerd door het berglandschap. Hier ontwikkelt hij een krachtige, meer expressionistische stijl die tot de hoogtepunten van zijn oeuvre behoort.
De bergen geven hem ruimte — letterlijk en artistiek. Vorm en kleur worden vrijer, losser, intenser.
Hoewel Filarski tijdens zijn leven productief en actief was, bleef hij relatief onbekend bij het grote publiek. Deze tentoonstelling probeert dat te corrigeren.
Door werken uit verschillende museale collecties en privéverzamelingen samen te brengen — inclusief zelden getoonde grafiek — ontstaat een completer beeld van zijn veelzijdigheid.
De focus op de periode 1907–1925 benadrukt zijn meest vernieuwende jaren, waarin hij een brug slaat tussen luminisme en expressionisme en zo bijdraagt aan de ontwikkeling van de moderne Nederlandse schilderkunst.
Curator Eliane Odding kiest daarbij nadrukkelijk voor context: Filarski wordt niet alleen getoond als schilder, maar als reiziger, zoeker en vernieuwer.
Ondanks zijn vele reizen blijft Bergen een constante factor in Filarski’s leven en werk. Het dorp fungeert als thuisbasis, ontmoetingsplek en inspiratiebron.
Zoals bij veel kunstenaars van de Bergense School vormt het Noord-Hollandse landschap een tegenwicht voor zijn buitenlandse ervaringen. Hij keert steeds terug — met nieuwe indrukken, nieuwe technieken en een veranderde blik.
In Over de top! wordt dat ritme voelbaar: vertrekken, ontdekken, terugkeren — en opnieuw beginnen.
Wat deze tentoonstelling bijzonder maakt, is dat zij niet alleen terugkijkt, maar ook herwaardeert.
Filarski verschijnt hier als een kunstenaar die zich onttrekt aan hokjes en kunsthistorische vereenvoudigingen. Zijn werk laat zien dat moderniteit niet één rechte lijn is, maar een netwerk van invloeden, reizen en persoonlijke keuzes.
Over de top! is daarmee niet alleen een ode aan één schilder, maar ook een pleidooi voor het herontdekken van kunstenaars die buiten de canon zijn gevallen.
Voor wie geïnteresseerd is in kunst, reizen en persoonlijke ontwikkeling, biedt deze tentoonstelling iets bijzonders. Filarski laat zien hoe beweging — fysiek en mentaal — leidt tot groei.
Zijn werk herinnert ons eraan dat je soms letterlijk “over de top” moet gaan om nieuwe perspectieven te vinden.
En misschien is dat precies waarom deze tentoonstelling zo goed past bij deze tijd.
