Tegenwoordig wonen er in Nederland circa twee miljoen mensen die een bijzondere band hebben met het voormalige Nederlands-Indië. Hoewel er al sinds 2019 een museum is in Den Haag dat hier uitgebreid aandacht aan geeft, kwam het er maar niet van om er naartoe te gaan. Maar de nieuwsgierigheid overwon het toch en een poosje geleden ging ik er samen met mijn oudste kleindochter naar toe. Kort geleden was ik er voor de tweede keer, maar nu met Annetje Ottow, auteur van onder andere het boek Annetjes Tuin. Je vindt dit museum aan de lommerrijke Sophialaan, vlakbij Plein 1813, met witte en rode paardenkastanjes waarvan sommige 115 tot 130 jaar oud zijn.
Het mooie pand van Museum Sophiahof is gebouwd als dubbel woonhuis in 1858 voor Guillaume Louis Baud (1801-1891). Hij was bestuurder in Nederlands-Indië, politicus en minister van Koloniën. Zijn echtgenote Wilhelmina Couperus (1818-1899) was een tante van de schrijver Louis Couperus (1863-1923). In zijn tijd stond het huis in een park dat eigendom was van koning Willem II, het Willemspark. Baud kocht twee percelen, een voor hemzelf en een voor de halfzus van zijn vrouw. Achter het huis was een grote tuin met fruitbomen, een moestuin en kippen. Couperus kwam er regelmatig op bezoek en in 1891 huwde hij met zijn achternicht Elisabeth Baud, die bij haar grootouders op de Sophialaan 12 woonde. Vanaf 1936 tot 1972 werd het pand verhuurd aan het Haagsch Lyceum en later kwam het achtereenvolgens in handen van de Hartstichting, de Vereniging van Gemeenten en The Hague Institute for Global Justice. Thans vind je in het museum ook het Indisch Herinneringscentrum (IHC) en het Moluks Historisch Museum.
Het museum besteedt aandacht aan de koloniale historie en de bewoners van Nederlands-Indië vanaf de twintiger jaren. Na de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945 betekende dit het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië. Het museum besteedt dit jaar extra veel aandacht aan het feit dat het precies 75 jaar geleden is dat Molukkers naar Nederland kwamen. Tot en met 26 september 2026 is hier de tentoonstelling ‘In Eigen Woorden: Onze Molukse geschiedenis zelf schrijven.’ De collectie bestaat uit talloze foto’s, negatieven, fotoalbums en filmpjes die jarenlang in het archief waren opgeslagen. Een groot deel van de nog nooit eerder gepubliceerde foto’s werd gemaakt door de fotograaf Hendrik Tuwanakotta (1911-1974) en zijn zorgvuldig geselecteerd door de Molukse gemeenschap. De foto’s zijn prachtig en geven een goed beeld van de Molukkers in Nederland door de jaren heen. Bezoekers mogen zelf namen toevoegen, herinneringen en verhalen delen. Daar wordt, zo te zien, veelvuldig gebruik van gemaakt.
Erg aardig zijn de schilderijtjes in de gang die gemaakt zijn met een Indische knipoog naar beroemde Nederlandse schilders, zoals ‘The Nasi Eaters’ naar ‘De Aardappeleters’ van Vincent van Gogh en ‘Nona in a White Kebaya’ naar het ‘Meisje in witte kimono’ van G.H. Breitner. Daartegenover hangt een oude schoolplaat uit de twintiger jaren van de vorige eeuw met een afbeelding van een Muskaatnotenbedrijf op de Banda-eilanden.
Op de eerste etage van het museum bevinden zich het Kenniscentrum en het Indisch Herinneringscentrum. Je kunt hier uitgebreid informatie inwinnen over de Nederlands-Indische geschiedenis vanaf 1930 tot heden. Ik heb zelf geen Indische roots, Annetje wel. Een zus van mijn moeder is in de jaren dertig in Nederland met de handschoen getrouwd en naar haar man in Nederlands-Indië vertrokken. Een van de medewerkers van het Kenniscentrum kon mij precies vertellen in welk jaar dat was, de passagierslijst van het schip waarmee ze naar Java vertrokken en hoeveel kinderen ze hebben gekregen. Een van hun dochters, mijn nichtje Marjo, kwam in 1957 voor een periode van vier jaar in mijn ouderlijk huis in Rotterdam wonen om de HBS af te ronden. Ik was erbij toen Marjo op de kade aan de Rotterdamse haven haar ouders uitzwaaide die op dat moment met het passagiersschip Oranje voor een aantal jaren naar Indonesië vertrokken.
Een van de vrijwilligers was zo aardig om ons een extra rondleiding te geven door de vergaderzaal op de bovenste etage. Wat een diepe indruk op ons heeft achtergelaten, waren de talloze oude koffers van reizigers die de reis vanuit Indonesië naar het land dat zij niet kenden maakten en nooit meer terugkeerden.
De Sophiahof heeft ook een museumcafé met een tuinterras. Voor de lunch zijn er Indische hapjes, zoals lemper, loempia, risolles of martabak, kenners weten denk ik precies wat deze gerechten zijn. Ik probeerde er het overheerlijke Indische pasteitje en een stukje spekkoek als toetje. Neem na afloop ook een kijkje in de museumwinkel met allerlei cadeautjes, kookboeken en kimono's. Achter het museum is een grote tuin met een zogenaamde Melati kas waar Indische jasmijnplantjes worden gekweekt; deze worden vanaf de maand juni verkocht.
Museum Sophiahof, Sophialaan 10, Den Haag
Meer museumtips lezen van Ellie die ze schreef voor Proudies?
